Ölü stok nedir?
Ölü stok, belirlenen bir süre boyunca — genel perakendede çoğunlukla 6 ay, yavaş dönen işlerde 12 ay — hiç satılmamış ya da depodan hiç çıkmamış üründür. Satılmadığı hâlde alış maliyeti kadar parayı rafta bağlı tutar, depo yeri kaplar ve zamanla değer kaybeder. Ölçüsü ölü stok oranıdır: ölü stok değeri ÷ toplam stok değeri × 100; 400.000 ₺’lik stoğun 52.000 ₺’lik kısmı 6 aydır hareketsizse oran %13’tür.
Ölü stok çoğunlukla tek bir yanlış karardan değil, küçük ve fark edilmeyen fazla alımlardan birikir. Bu yüzden ilk iş onu görünür kılmaktır: hangi ürün, kaç aydır, ne kadar para.
Ölü stok, yavaş dönen stok ve fazla stok
Üçü sık karıştırılır, ama çözümleri farklıdır:
| Durum | Çözüm | |
|---|---|---|
| Fazla stok | Ürün satılıyor, ama elde ihtiyaçtan çok var | Bir sonraki siparişi küçültün, stok kendiliğinden erir |
| Yavaş dönen stok | Ürün satılıyor, ama beklenenden seyrek | Sipariş miktarını ve kritik seviyeyi aşağı çekin |
| Ölü stok | Eşik süresi boyunca hiç satılmamış | Sipariş zaten durmuş; raftaki malı eritmek gerekir |
Ayrım önemlidir, çünkü fazla stoğa uygulanan “bekle, satılır” yaklaşımı ölü stokta işe yaramaz. Fazla stok zamanla erir; ölü stok zamanla yalnız eskir.
Ölü stok nasıl tespit edilir? Beş adım
1. Eşiği ürün tipine göre koyun
Ölü stoğun tek bir süresi yoktur; eşiği ürünün normal dönme hızı belirler. Genel perakende ve kırtasiyede 6 ay, yedek parça ve mobilya gibi yavaş dönen işlerde 12 ay hiç hareket görmemek yaygın kullanılan sınırlardır. Son kullanma tarihi olan üründe süre çok daha kısadır: raf ömrünün yarısını hareketsiz geçiren gıda ya da kozmetik ürünü artık ölü stok adayıdır. Eşiği bir kez yazın ve her kontrolde aynısını kullanın; her ay değişen eşikle yapılan liste karşılaştırılamaz.
2. Her ürünün son hareket tarihini çıkarın
Ölçü, ürünün depodan en son ne zaman çıktığıdır — satış, üretime veriş ya da transfer. Giriş tarihi sayılmaz: rafa yeni mal eklenmesi, eski malın satıldığını göstermez. Excel’de tutuyorsanız hareket listesinden her ürün kodu için en büyük çıkış tarihini alın; programda tutuyorsanız seçtiğiniz dönemin satış raporunu çekip listede hiç görünmeyen ürünleri ayırın. Dönemde bir kez bile satılmayan ürün, aradığınız listedir.
3. Adetle değil maliyet değeriyle sıralayın
Listeyi eldeki adet × alış maliyetiyle sıralayın. Hareketsiz 300 adet vida ile hareketsiz 3 adet jeneratör aynı sorunu taşımaz; eritme işine en çok parayı bağlayan kalemden başlanır. Çoğu depoda listenin ilk birkaç kalemi ölü stok değerinin büyük kısmını tutar.
4. Ölü stok oranını hesaplayın
Formül: ölü stok değeri ÷ toplam stok değeri × 100. Toplam stoğu 400.000 ₺ olan ve bunun 52.000 ₺’lik kısmı 6 aydır hareket görmeyen bir işletmenin ölü stok oranı %13’tür. Tek başına “iyi” ya da “kötü” değildir; anlamı bir sonraki kontrolde ortaya çıkar. Oranı her çeyrek aynı eşikle hesaplayıp kaydedin: düşüyorsa eritme işe yarıyor, yükseliyorsa sorun satın almadadır.
5. Her kalem için bir karar yazın
Listedeki her ürünün yanına dört karardan birini yazın: indirimle sat, hızlı dönen bir ürünle paket yap, tedarikçiye iade et ya da elden çıkar. “Bekleyelim” bir karar değildir — bekleyen ölü stok her ay biraz daha değer kaybeder ve raf yeri kaplamaya devam eder. Karar yazılmayan kalem bir sonraki listede aynen yeniden çıkar.
Ölü stok nasıl eritilir?
1. İndirimle satış. En hızlı yoldur. Fiyatı alış maliyetinin altına indirmekten çekinmeyin: rafta bekleyen malın bugünkü değeri alış fiyatı değil, bugün alınabilecek fiyattır. Maliyetin altında satış kâğıt üstünde zarar görünür ama bağlı parayı serbest bırakır.
2. Paket satış. Hareketsiz ürünü çok satan bir ürünle birlikte satın. Müşteri zaten aldığı ürüne küçük bir ek ödeyerek ikinciyi alır; ölü stok, hızlı dönen ürünün satış hızını ödünç almış olur.
3. Tedarikçiye iade ya da takas. Alımda iade şartı varsa kullanın; yoksa yeni sipariş karşılığında takas isteyin. Açılmamış ve ambalajı sağlam mal için bu çoğu zaman indirimden daha az kayıplıdır.
4. Toptan ya da outlet satış. Tek tek eritemediğiniz kalemleri topluca, düşük fiyatla başka bir satıcıya devredin. Raf yeri de aynı gün boşalır.
5. Elden çıkarma. Son kullanma tarihi geçmiş, hasarlı ya da modası geçmiş mal için son seçenektir. Bağış, hurda ya da imha kararının belgelenmesi ve kayıttan düşülmesi mali müşavirinizle birlikte yapılmalıdır.
Ölü stok neden oluşur?
Koli adedine göre sipariş. Tedarikçi 48’li koli satıyor, siz ayda 3 adet satıyorsunuz: her sipariş bir yıllık stok demektir. Sipariş miktarını kendi satış hızınıza göre verin; eşiğin hesabı kritik stok seviyesi nedir rehberinde.
Denenmemiş üründe büyük parti. Yeni ürün, satışı görülmeden tam partiyle alınır. Tutmazsa partinin tamamı ölü stoğa dönüşür.
Yanlış kayıt. Satılmış ama kayda geçmemiş ürün, sistemde hareketsiz görünür. Listeye giren her kalemi rafta bir kez görün; sistem 40 adet diyor, rafta 12 adet varsa sorun ölü stok değil kayıttır — depo sayımı nasıl yapılır rehberi farkı bulmanın adımlarını anlatır.
Aynı ürünün iki kaydı. Aynı mal iki farklı kodla açıldıysa satışlar birine, stok ötekine düşer; ikinci kart hep ölü görünür. Ürün kodu düzenini depo stok takibi rehberinde anlattık.
Listeyi programda çıkarmak
Excel’de her ürünün son çıkış tarihini bulmak için tüm hareketlerin tek bir listede tutulması gerekir. Programla çalışıyorsanız bu liste zaten birikir: Ofisx’te Raporlar bölümündeki “En çok satan ürünler” raporunu son 6 ay ya da 12 ay için açın ve ürün listenizle karşılaştırın: listenin en altındaki ve listede bulamadığınız ürünler ölü stok adayıdır. Her adayı ürünün hareket geçmişinden doğrulayın — son çıkış tarihi orada görünür. Ürün listesini Excel’e aktarıp adayları maliyet değerine göre sıralayabilirsiniz. Programda ayrı bir “ölü stok raporu” ekranı yoktur; liste bu kaynakların karşılaştırmasıyla çıkar. Depoda telefonla çalışmak için mobil ve web sürümleri aynı veriyi paylaşır.
Ölü stoğu ayıkladıktan sonra stok devir hızını yeniden hesaplayın; hareketsiz kalemler çıktığında deponun geri kalanının gerçekte ne hızla döndüğü görünür.
Sık sorulan sorular
Ölü stok ile yavaş dönen stok arasındaki fark ne?
Yavaş dönen stok satılıyordur ama beklenenden seyrek; ölü stok ise belirlediğiniz süre boyunca hiç satılmamıştır. Yavaş dönen ürünün sipariş miktarı ve kritik seviyesi küçültülerek düzeltilir. Ölü stokta sipariş zaten durmuştur; sorun raftaki mevcut maldır ve onu eritmek gerekir.
Ölü stoğun işletmeye maliyeti nedir?
Dört kalemdir: rafta bağlı duran para (o parayla hızlı dönen ürün alınabilirdi), kapladığı depo yeri, zamanla eskime ya da son kullanma tarihinin geçmesi ve sayımda harcanan emek. İlki en büyüğüdür ve görünmez: ölü stok muhasebede hâlâ varlık gibi durur, ama nakde dönmedikçe işletmeye hiçbir getirisi yoktur.
Ölü stok hangi süreden sonra zarar yazılabilir?
Bunun tek bir süresi yoktur ve karar vergi mevzuatına bağlıdır. Değeri düşen ya da imha edilen malın kayıttan nasıl düşüleceği, belge ve tutanak şartları için mali müşavirinize danışın. Bu rehber stoğun tespitini ve eritilmesini anlatır; muhasebe kaydı ayrı bir iştir.
Ölü stok devir hızını nasıl etkiler?
Aşağı çeker. Ölü stok ortalama stok değerinin içinde durur ama satılan malın maliyetine hiçbir şey eklemez, yani devir hızı formülünün paydasını şişirir. Deponun geri kalanı iyi dönse bile toplam stok devir hızı düşük çıkar. Ölü stoğu ayıkladıktan sonra devir hızını yeniden hesaplamak, gerçek tabloyu gösterir.
Ölü stoğu tedarikçiye iade edebilir miyim?
Alım sırasında iade ya da değişim şartı konuştuysanız evet; bazı tedarikçiler satılmayan malı yeni siparişle takas etmeyi de kabul eder. Şart yoksa pazarlık konusudur. Bu yüzden yeni bir ürünü ilk kez alırken küçük partiyle başlamak ve iade şartını baştan konuşmak, ölü stoğun en ucuz önlemidir.
Ölü stok nasıl önlenir?
Üç alışkanlıkla: yeni ürünü küçük partiyle deneyin, sipariş miktarını tedarikçinin koli adedine göre değil kendi satış hızınıza göre belirleyin ve ölü stok listesini her çeyrek aynı eşikle çıkarın. Listeyi düzenli çıkarmak tek başına bile işe yarar, çünkü hareketsiz ürün birkaç ay içinde fark edilir, iki yıl sonra değil.
Son güncelleme: 2026-09-21
Satış raporu ve hareket geçmişi uygulamada
Her satış ve çıkış kaydedilir; hangi ürünün dönmediği rapordan okunur.
Hareketsiz ürünü iki yıl sonra değil, birkaç ay içinde görün
Ücretsiz hesap açın, Excel listenizi içe aktarın; satışlar kaydedildikçe hangi ürünün dönmediği ortaya çıksın.