Kritik stok seviyesi nedir?
Kritik stok seviyesi, bir ürünün stoğu bu miktara indiğinde yeni sipariş verilmesi gereken eşiktir. Hesabı şu formülle yapılır: günlük ortalama satış × tedarik süresi (gün) × 1,2 — yani mal yolda gelirken eriyecek miktara %20 emniyet payı eklenir. Günde 12 adet satılan ve tedarikçisi 7 günde teslim eden bir üründe kritik seviye yaklaşık 101 adettir. Aynı eşik “sipariş noktası”, “minimum stok seviyesi” ve “yeniden sipariş noktası” adlarıyla da anılır; üçü de aynı şeyi anlatır.
Kritik seviyenin amacı depoyu dolu tutmak değil, stoksuz kalmadan mümkün olan en az stokla çalışmaktır. Çok yüksek tutarsanız rafta para bekletirsiniz, çok düşük tutarsanız satış kaçırırsınız.
Formül nereden geliyor?
Siparişi verdiğiniz anda satış durmaz. Mal yolda gelirken raftan ürün çıkmaya devam eder. Dolayısıyla sipariş verirken elinizde en az “tedarik süresi boyunca satacağınız kadar” ürün olmalıdır. Buna bir de işlerin planlandığı gibi gitmemesi ihtimali eklenir: satış beklenenden hızlanabilir ya da tedarikçi gecikebilir. Formülün iki parçası budur:
Kritik stok seviyesi = (günlük ortalama satış × tedarik süresi) + emniyet stoğu
Emniyet stoğunu pratikte tedarik süresi ihtiyacının %20’si olarak almak çoğu işletme için yeterlidir; bu da formülü kısaca günlük satış × tedarik süresi × 1,2 hâline getirir.
Dört adımda hesaplayın
1. Günlük ortalama satışı bulun
Son 30-90 günde o üründen kaç adet sattığınızı gün sayısına bölün. 90 günde 1.080 adet sattıysanız günlük ortalamanız 12 adettir. Kısa dönem yanıltır: kampanya yaptığınız ya da hiç satmadığınız bir haftayı tek başına almayın. Mevsimlik üründe geçen yılın aynı dönemine bakmak daha doğru sonuç verir.
2. Tedarik süresini gerçek teslim tarihlerinden ölçün
Tedarikçinin söylediği süreyi değil, kendi kayıtlarınızdaki süreyi kullanın: siparişi verdiğiniz gün ile malın rafa girdiği gün arasındaki fark. Son birkaç siparişin ortalamasını alın. Bu adım en sık atlanan adımdır ve kritik seviyeyi olduğundan düşük gösterir.
3. İkisini çarpın: tedarik süresi boyunca eriyecek miktar
Günlük ortalama satış × tedarik süresi. Günde 12 adet satıyorsanız ve mal 7 günde geliyorsa, sipariş verdikten sonra rafınızdan 84 adet erir. Bu, siparişi verdiğiniz anda elinizde bulunması gereken en düşük miktardır.
4. Emniyet payı ekleyin
Satış hızlanabilir, tedarikçi gecikebilir. Bu iki riski karşılamak için tedarik süresi ihtiyacına %20 ekleyin: 84 + 16,8 = yaklaşık 101 adet. Talebi oynak ya da tedarikçisi güvenilmez ürünlerde payı %30-50’ye çıkarın; her gün gelen, hiç aksamayan bir tedarikçide %10 yeterlidir.
Farklı ürünler için örnek hesaplar
Aynı depodaki iki ürünün kritik seviyesi birbirine benzemek zorunda değildir; belirleyen şey satış hızı ile tedarik süresinin çarpımıdır:
| Ürün profili | Günlük satış | Tedarik süresi | Süre boyunca eriyen | %20 emniyet | Kritik seviye |
|---|---|---|---|---|---|
| Hızlı dönen, tedarikçi yakın | 40 adet | 2 gün | 80 | 16 | 96 adet |
| Orta hızda, yurt içi tedarik | 12 adet | 7 gün | 84 | 17 | 101 adet |
| Yavaş dönen, ithal | 3 adet | 21 gün | 63 | 13 | 76 adet |
| Çok yavaş dönen, ithal | 0,5 adet | 30 gün | 15 | 3 | 18 adet |
Tablodaki ilk iki satıra dikkat edin: günde 40 adet satılan ürünün kritik seviyesi, günde 12 adet satılandan daha düşük. Sebebi tedarik süresi. Bu yüzden “çok satan üründen çok stok tut” kuralı yanlıştır — hesabı yapan şey satış hızı değil, satış hızı ile tedarik süresinin birlikte sonucudur.
Sık yapılan üç hata
1. Tedarikçinin vaat ettiği süreyi kullanmak. “Üç günde getiririm” diyen tedarikçinin son beş teslimatı ortalama sekiz gün sürmüş olabilir. Kendi kayıtlarınızdaki gerçek süreyi ölçün.
2. Seviyeyi bir kez koyup unutmak. Satış hızı değiştiğinde eşik anlamını yitirir. Sürekli alarm veren ya da hiç alarm vermeyen bir ürün, seviyesi güncellenmemiş üründür.
3. Aynı ürünü iki kodla takip etmek. Stok iki karta bölündüğünde ikisi de kritik seviyeye inmez ve uyarı hiç gelmez. Ürün kodu düzeni bu yüzden kritik seviyeden önce gelir; depo stok takibinin kurulumunu önce tamamlayın.
Hesaptan sonra: eşiği takip etmek
Seviyeyi bulmak işin yarısıdır; asıl mesele stok o seviyeye indiğinde haberdar olmaktır. Excel’de bunu koşullu biçimlendirmeyle renklendirebilir, hesabı kritik stok hesaplayıcısıyla yapabilirsiniz. Programla çalışıyorsanız her ürüne minimum seviye tanımlarsınız ve stok altına düştüğünde bildirim gelir — ekranların dökümü özellikler sayfasında, depoda telefonla çalışmak için mobil ve web sürümlerinde.
Kritik seviyenin doğru çalışması, sistemdeki miktarın gerçeği yansıtmasına bağlıdır. Kayıt ile raf tutmuyorsa alarm da yanlış zamanda gelir; bu yüzden düzenli sayım şarttır — depo sayımı nasıl yapılır rehberinde adımlarını anlattık.
Sık sorulan sorular
Kritik stok seviyesi ile sipariş noktası aynı şey mi?
Evet, ikisi de aynı eşiği tanımlar: stok bu miktara indiğinde yeni sipariş verilir. “Minimum stok seviyesi” ve “yeniden sipariş noktası” da aynı kavramın diğer adlarıdır.
Emniyet stoğu ile kritik seviye arasındaki fark ne?
Emniyet stoğu, kritik seviyenin içindeki tampon kısımdır. Kritik seviye = tedarik süresi boyunca eriyecek miktar + emniyet stoğu. Emniyet stoğuna hiç dokunulmaması beklenir; dokunulduysa ya satış hızlanmıştır ya tedarik gecikmiştir.
Her ürün için ayrı hesaplamak zorunda mıyım?
Kâğıt üstünde evet, pratikte hayır. Cironun büyük kısmını taşıyan ürünlerle başlayın; onları tek tek hesaplayın. Kalan uzun kuyruk için ürün grubuna ortak bir kural koymak (örneğin “iki haftalık satış kadar”) yeterlidir.
Kritik seviyeyi ne sıklıkla güncellemeliyim?
Satış hızı veya tedarik süresi değiştiğinde. Pratik yol, her sayımdan sonra hızlı dönen ürünlerin seviyesini gözden geçirmektir. Sabit bırakılan seviye birkaç ay içinde ya sürekli yanlış alarm verir ya da hiç uyarmaz.
Seviyeyi yüksek tutmanın zararı var mı?
Var. Fazla stok, rafta bekleyen paradır; ayrıca yer kaplar ve son kullanma tarihi olan üründe fire riski doğurur. Amaç seviyeyi olabildiğince yükseltmek değil, stoksuz kalma riskini kabul edilebilir bir maliyetle karşılamaktır. Ne kadar stok taşıdığınızı ölçmek için stok devir hızı nedir rehberine bakın; seviyeleri gereğinden yüksek koyduğunuzda ilk düşen ölçü odur.
Mevsimlik üründe formül çalışır mı?
Formül çalışır ama girdiyi değiştirmeniz gerekir: yıllık ortalama yerine yaklaşan dönemin beklenen günlük satışını kullanın. Sezon başlamadan önce seviyeyi yükseltin, sezon bitince düşürün — yoksa sezon dışında gereksiz stok taşırsınız.
Son güncelleme: 2026-09-08
Kritik stok alarmı uygulamada
Her ürüne minimum seviye tanımlayın; altına düştüğünde bildirim gelsin.
Kritik seviyeleri bir kez girin, takibi program yapsın
Ücretsiz hesap açın, Excel listenizi içe aktarın, her ürüne minimum seviyesini tanımlayın.