İtki (zay) nədir, itki qeydi necə aparılır?

Qeydi aparılmayan itki yox olmur; sayım günü səbəbi bilinməyən fərq kimi geri qayıdır. Bu bələdçi itkinin növlərini, marketdə necə görünməsini, itki qeydinin necə aparılacağını və itki prosedurunun addımlarını izah edir.

İtki növləri

İstifadə müddəti yaxınlaşan məhsulu itkiyə çevrilməzdən əvvəl görmək, rəfdə aylardır gözləyən malı fərq etmək ilə eyni vərdişdir; hərəkətsiz məhsulun necə siyahıya alınacağını ölü stok nədir bələdçisində izah etdik.

Marketdə itki: nümunə itki dəftəri

Marketdə itki ən çox təzə məhsul şöbələrində yaranır: süd məhsulları və qastronomiyada istifadə müddəti, meyvə-tərəvəzdə çürümə və su itkisi, çörək şöbəsində günü keçən çörək, qəssabda ayırma qalığı, içki şöbəsində sınan şüşə butulkalar. Aşağıda bir marketin bir günlük itki dəftəri var; məhsullar və miqdarlar yalnız nümunədir:

Təchizatçının istifadə müddəti bitən məhsulu geri qəbul etdiyi razılaşmalarda mal qaytarma kimi qeyd olunur; buna görə “aqibət” sütunu itkinin həqiqətən müəssisənin zərəri olub-olmadığını göstərir.

İtki qeydində olmalı olanlar

Tarix. İtkinin fərq edildiyi gün. Dövr sonu xülasəsi və sayımla müqayisə buna əsaslanır.

Məhsul. Adı ilə birlikdə kodu və ya barkodu; eyni məhsulun iki fərqli adla yazılması xülasəni pozur.

Miqdar və vahid. Stok hansı vahidlə saxlanılırsa, o vahidlə: ədəd, kiloqram, litr.

Səbəb. Beş növdən biri: sınıq, xarab olma/istifadə müddəti, itgi/oğurluq, istehsal-emal, təbii itki. Sərbəst mətn əvəzinə sabit siyahı dövr sonunda səbəbə görə cəmləməyi mümkün edir.

Aşkarlayan və təsdiq edən. İki ayrı şəxs olması məqsədəuyğundur; itkini yazan ilə təsdiq edən eyni şəxsdirsə, nəzarət yoxdur.

Aqibət. Qaytarma, endirimli satış və ya məhv etmə. Məhv etmədə ayrıca akt tərtib olunur.

Excel-də aparırsınızsa, bu altı sahə altı sütundur; maya dəyərini görmək üçün yanına alış qiymətini və miqdar × qiymət sütununu əlavə edin.

İtki ilə sayım fərqi eyni şey deyil

İtki vaxtında yazılarsa, sayımda fərq kimi çıxmaz. Sayımda çıxan fərqin bir hissəsi sonradan “sınmışdı, yazılmamışdı” kimi izah olunursa, problem sayımda deyil, itki qeydinin buraxılmasındadır. Sayım günü fərqin necə tapılıb səbəblə bağlanacağını anbar sayımı necə aparılır bələdçisində izah etdik.

İtki prosedуru: altı addım

1. İtki səbəblərini və təsdiq səlahiyyətini yazın

Əvvəlcə hansı halların itki sayılacağını (yuxarıdakı beş növ) və itkini kimin təsdiq edəcəyini yazılı hala gətirin. Təsdiq səlahiyyəti olmayan itki “itgi yazıldı, heç kim soruşmadı” boşluğunu açır; məbləği müəyyən həddi aşan itki üçün ikinci təsdiq qoymaq geniş yayılmış təcrübədir.

2. İtki malını satıla bilən stokdan ayırın

Sınan, xarab olan və ya tarixi keçən məhsulu həmin gün rəfdən götürüb ayrıca “itki” qutusuna və ya sahəsinə qoyun. Rəfdə qalan itki malı ya səhvən satılır, ya da sayımda satıla bilən stok kimi hesablanır.

3. Həmin gün qeyd edin

Hər itkini baş verdiyi gün yazın: tarix, məhsul (kod və ya barkodla), miqdar və vahid, səbəb, aşkarlayan şəxs. Bir neçə gün sonra yaddan yazılan itki qeydində miqdar və səbəb itir; qeydə heç düşməyən itki isə sayım günü izah olunmayan fərq kimi geri qayıdır.

4. Təsdiqlədin və aqibətini yazın

Səlahiyyətli şəxs itki malını görüb qeydi təsdiq edir və malın aqibətini yazır: təchizatçıya qaytarma, qismən zədəlidirsə endirimli satış və ya məhv etmə. Məhv edilən mal üçün kimin, nə vaxt və necə məhv etdiyini göstərən akt tərtib edin; sınıq məhsulun fotosu da qeydə əlavə oluna bilər.

5. Stokdan silin

Təsdiqlənən itkini stok qeydinə işləyin ki, sistemdəki miqdar rəfdəkilə eyni qalsın. Stok qeydində silinməyən itki, növbəti sayıma qədər “var” görünən, amma satıla bilməyən maldır; kritik stok xəbərdarlığı da buna görə gec gəlir.

6. Dövr sonunda xülasə edin

Ay və ya rüb sonunda itki qeydlərini məhsula və səbəbə görə cəmləyin. Hansı məhsulun hansı səbəblə ən çox itki verdiyi bu xülasədən oxunur. İtki siyahısını maya dəyəri ilə (miqdar × alış qiyməti) birlikdə mühasibinizə ötürün; mühasibat qeydi həmin siyahıya əsaslanır.

İtki faizi

İtki qeydi müntəzəm aparıldıqda dövrün itki faizi də hesablana bilər; məhsul və ya şöbə üzrə müqayisə etmək itkinin harada cəmləşdiyini göstərir. Hesabı nümunələrlə aparmaq üçün pulsuz itki faizi hesablama alətindən istifadə edə bilərsiniz.

Mühasibat tərəfi

İtki stok qeydindən silinən maldır və mühasibatlıqda da qarşılığı var. Lakin itkinin necə sənədləşdiriləcəyi, hansı aktların lazım olduğu, vergi baxımından vəziyyəti və ƏDV baxımından görüləcək əməliyyat qanunvericiliyə və itkinin növünə bağlıdır — bu barədə mühasibinizlə məsləhətləşin. Anbar tərəfində görüləcək iş, mühasibin ehtiyac duyacağı siyahını tam aparmaqdır: tarix, məhsul, miqdar, səbəb, təsdiq edən, aqibət və maya dəyəri.

Ofisx-də itki

Ofisx-də ayrıca itki və ya zay qeydi ekranı yoxdur. İtkini stoka əks etdirmək yolu Stok sayımı ekranıdır: itkisi olan məhsulu oxudub və ya axtarıb rəfdə qalan miqdarı daxil edirsiniz, ekran fərqi Çatışmazlıq və ya Artıq kimi göstərir; Sayımı tətbiq et dediyiniz zaman yalnız saydığınız məhsulların stoku sayılan miqdara yenilənir. Bu ekranda səbəb və ya qeyd sahəsi yoxdur; itkinin səbəbini, təsdiq edənini və aqibətini yuxarıdakı sahələrlə ayrıca itki dəftərində (kağız və ya Excel) aparın. Zədəli malı təchizatçıya geri göndərirsinizsə, Qaytarmalar bölməsindəki Təchizatçıya qaytarma növündən istifadə edə bilərsiniz. Əməliyyatların qeydə necə keçiriləcəyinin bütövlüyü üçün anbar stok izləməsi necə aparılır bələdçisinə baxın.

Tez-tez verilən suallar

Son yenilənmə: 2026-09-25

Stokdakı miqdar rəfdəkilə eyni qalsın

Pulsuz hesab açın, Excel məhsul siyahınızı idxal edin; satış, mal qəbulu və sayım eyni qeyddə birləşsin.