FIFO چیست؟
FIFO (First In, First Out) یعنی «اولین ورودی، اولین خروجی»: کالایی که زودتر وارد انبار یا قفسه شده، زودتر فروخته یا مصرف میشود. در انبار و فروشگاه یعنی کالای تازه‌رسیده را پشت کالای قدیمی بچینید و همیشه از کالای قدیمیِ جلو برداشت کنید؛ این کار ضایعاتِ ناشی از تاریخ‌گذشتگی و کهنه‌شدن کالا را کم میکند. در حسابداری هم همین نام برای روشی از ارزشگذاری موجودی به کار می‌رود که در آن بهای کالای فروختهشده بر اساس قدیمیترین قیمت خرید محاسبه میشود.
جعبه‌ای که پشت قفسه فراموش شده، ضایعاتی است که تا روز انبارگردانی دیده نمی‌شود. FIFO قدیمیترین و ارزان‌ترین قاعدهٔ انبار برای جلوگیری از آن است؛ نه نرم‌افزار می‌خواهد نه تجهیزات اضافه، فقط عادت می‌خواهد. این راهنما توضیح می‌دهد FIFO در قفسه چگونه اجرا میشود، با FEFO و LIFO چه فرقی دارد، در هر صنف چه نمونه‌هایی دارد و در حسابداری چه معنایی دارد.
اولین ورودی، اولین خروجی یعنی چه؟
اگر از یک کالا در زمان‌های مختلف چند محموله رسیده باشد، محمولهٔ زودتر رسیده زودتر خارج میشود. در فروشگاه، شیری که دیروز رسیده قبل از شیر امروز فروخته میشود؛ در انبار، کارتنی که ماه گذشته رسیده قبل از کارتن این ماه ارسال میشود. این قاعده بدیهی به نظر میرسد ولی خودبه‌خود رعایت نمی‌شود: کالای تازه‌رسیده نزدیک‌ترین جا به در گذاشته میشود و برداشتنش از همه آسان‌تر است. FIFO یعنی این راحتی را وارونه کنید و کالای قدیمی را جلو بگذارید.
کلمهٔ FIFO در دو معنا به کار می‌رود. در انبار ترتیب فیزیکی کالاست: کدام کارتن زودتر بیرون می‌رود. در حسابداری یک روش محاسبه است: بهای کالای فروختهشده بر اساس کدام قیمت خرید حساب شود. هر دو بر یک منطق استوارند ولی از هم مستقل‌اند؛ ممکن است قفسه‌ها بر اساس FIFO چیده شوند ولی حسابداری روش دیگری به کار ببرد. این راهنما بیشتر دربارهٔ چیدمان قفسه است؛ معنای بهای تمامشده در ادامه با یک مثال کوتاه آمده است.
تفاوت FIFO، FEFO و LIFO
| قاعده | چه چیزی زودتر خارج میشود | کاربرد |
|---|---|---|
| FIFO — اولین ورودی، اولین خروجی | کالایی که زودتر روی قفسه آمده زودتر خارج میشود. | فروشگاه، مواد غذایی، لوازم آرایشی، هر کالایی که بسته‌بندی یا مدلش کهنه میشود |
| FEFO — نزدیک‌ترین تاریخ انقضا، اولین خروجی | به جای ترتیب ورود، به تاریخ انقضا نگاه میشود. | مواد غذایی، دارو، لبنیات؛ وقتی ممکن است محمولهٔ بعدی تاریخ انقضای کوتاهتری داشته باشد |
| LIFO — آخرین ورودی، اولین خروجی | کالایی که آخر از همه گذاشته شده زودتر خارج میشود. | کالاهای فله‌ای که فاسد و کهنه نمی‌شوند: ماسه، شن، آجر، آهن |
اگر محمولهها همیشه با عمر مفید یکسان برسند، FIFO و FEFO نتیجهٔ یکسانی می‌دهند. اگر ممکن است محمولهٔ بعدی تاریخ کوتاهتری داشته باشد، به جای ترتیب ورود به تاریخ روی جعبه نگاه کنید؛ جای پیشگیری از این مشکل، کنترل تاریخ انقضا هنگام پذیرش کالا است.
FIFO در قفسه چگونه اجرا میشود؟ شش گام
۱. کالای تازه را پشت یا زیر بچینید
پیش از گذاشتن کالای تازه روی قفسه، کالای قدیمی را جلو بکشید و کالای جدید را پشتش بگذارید. در کارتن‌های روی هم، کارتن جدید زیر قرار می‌گیرد. قاعده ساده است ولی بیشتر از همه‌جا همین‌جا نقض میشود: کارکنانِ عجول کارتن جدید را جلو می‌گذارند، چون گذاشتن جلو آسان‌تر است.
۱. تاریخ را درشت روی کارتن و قفسه بنویسید
روی سطح قابل‌دید هر کارتن، تاریخ ورود و در کالاهای دارای تاریخ انقضا، تاریخ انقضا را با ماژیک پررنگ بنویسید. کسی که کالا را برمی‌دارد نباید مجبور باشد حدس بزند کدام کارتن قدیمی‌تر است؛ تاریخ باید با یک نگاه خوانده شود.
۳. هر کالا را در یک آدرس نگه دارید
وقتی یک کالا در دو قفسهٔ جدا پخش شود، دیگر نمی‌توان فهمید کدام قدیمی‌تر است و محمولهٔ جدید پیش از تمام شدن قدیمی باز میشود. اگر جا کم است، موجودی ذخیره را در طبقهٔ بالاتر بگذارید و آدرسش را در کارت کالا بنویسید؛ هرچه طبقهٔ جلو خالی شد از بالا پایین بیاورید.
۴. همیشه از کارتنِ جلو برداشت کنید
کسی که سفارش آماده میکند یا کالا به قفسه می‌برد، جلوترین و قدیمیترین کارتن را برمی‌دارد. کشیدن کارتنی که از پشت «مرتب‌تر به نظر میرسد» دومین عادت رایجی است که FIFO را خراب میکند.
۵. هفته‌ای یک بار کالاهای نزدیک به تاریخ انقضا را بررسی کنید
با یک گشت هفتگی کالاهای نزدیک به انقضا را پیدا کنید؛ جلو بیاورید، تخفیف بگذارید یا اگر با تأمین‌کننده توافق دارید مرجوع کنید. کالای تاریخ‌گذشته از فروش جمع میشود و بهعنوان ضایعات ثبت میگردد.
۶. هنگام انبارگردانی تاریخ را هم یادداشت کنید
نوشتن تاریخ قدیمیترین کارتن کنار تعداد در زمان شمارش، محمولهٔ فراموش‌شده پشت قفسه را آشکار میکند. اگر پشت قفسه کارتنِ تاریخ‌قدیمی پیدا شد، یعنی گام اول اجرا نمی‌شود.
اگر کالا آدرس ثابت نداشته باشد، گام سوم قابل اجرا نیست؛ نحوهٔ راه‌اندازی نظام آدرس‌دهی در راهنمای سیستم آدرس‌دهی قفسه آمده است. نحوهٔ ثبت کالای تاریخ‌گذشته هم در راهنمای ضایعات (Fire) چیست آمده است.
نمونه‌های FIFO بر حسب صنف
| کجا | چگونه اجرا میشود |
|---|---|
| فروشگاه | در کالاهای کوتاه‌مدت مثل شیر، پروتئینی‌ها و نان، کالای تازه‌رسیده پشت چیده میشود؛ کالای جلوی یخچال همیشه همان است که تاریخ نزدیک‌تری دارد. در قفسهٔ تنقلات کنار صندوق هم همین قاعده برقرار است. |
| انبار | کارتن‌ها با تاریخ ورود برچسب می‌خورند، برداشت از طبقهٔ جلو انجام میشود و موجودی ذخیره در طبقهٔ بالاتر منتظر می‌ماند. در انبار پالتی، سیستمهای قفسه‌ای که از پشت پر و از جلو خالی می‌شوند، FIFO را خودبه‌خود اجرا می‌کنند. |
| رستوران و آشپزخانه | روی هر ظرفِ بازشده تاریخ باز شدن و تاریخ انقضا نوشته میشود؛ مواد تازه‌آماده‌شده پشت مواد قبلی در یخچال گذاشته میشود. اینکه مواد آماده‌شده تا چه مدت باید مصرف شوند، در طرح ایمنی غذایی کسبوکار شما مشخص میشود. |
| لوازم آرایشی و دارو | چون تاریخ انقضا از محموله‌ای به محمولهٔ دیگر فرق میکند، به جای FIFO از FEFO استفاده میشود: به جای ترتیب ورود، به تاریخ روی جعبه نگاه میشود. |
| خرده‌فروشی ابزار، لوازم الکترونیکی، پوشاک | حتی بدون تاریخ انقضا، بسته‌بندی رنگ می‌بازد، مدل عوض میشود و فصل می‌گذرد. اینکه کالای قدیمی زودتر خارج شود، از انباشته شدن موجودی نامفروش روی قفسه جلوگیری میکند. |
محاسبهٔ بهای تمامشده به روش FIFO
در حسابداری، FIFO وقتی یک کالا را با قیمت‌های مختلف خریده‌اید، بهای کالای فروختهشده را از قدیمیترین قیمت خرید شروع میکند. یک مثال:
| عملیات | مقدار | قیمت واحد | مبلغ |
|---|---|---|---|
| خرید ۱ مارس | 100 عدد | 10 TL | 1.000 TL |
| خرید ۱۵ مارس | 100 عدد | 12 TL | 1.200 TL |
| فروش مارس | 150 عدد | — | — |
| بهای کالای فروختهشده با FIFO | 100 + 50 عدد | 10 TL و 12 TL | 1.000 + 600 = 1.600 TL |
| موجودی باقیمانده با FIFO | 50 عدد | 12 TL | 600 TL |
در همین مثال، با روش میانگین وزنی، بهای واحد (1.000 + 1.200) ÷ 200 = 11 TL میشود؛ بهای کالای فروختهشده 1.650 TL و موجودی باقیمانده 550 TL است. وقتی قیمت‌ها بالا می‌روند، FIFO بهای تمامشده را کمتر و سود را بیشتر نشان می‌دهد. مقایسهٔ سه روش در راهنمای مدیریت موجودی آمده است؛ اینکه در دفاتر مالی خود کدام روش را به کار ببرید با حسابدار خود تعیین کنید. برای محاسبهٔ بهای کالای فروختهشده و ارزش موجودی باقیمانده با محموله‌های خرید خودتان — تا پنج قیمت مختلف — می‌توانید از ابزار محاسبهٔ بهای FIFO استفاده کنید؛ این ابزار همین ارقام را با میانگین وزنی و LIFO هم مقایسه میکند.
FIFO در Ofisx
در Ofisx فیلد محموله یا تاریخ انقضا وجود ندارد؛ FIFO در برنامه نیست، نظمی است که روی قفسه اجرا میشود. برنامه مقدار موجودی هر کالا را نگه می‌دارد: کالای واردشده در صفحهٔ خرید با اسکن بارکد ثبت میشود و فروش از موجودی کم میشود. کالای تاریخ‌گذشته‌ای که از فروش جمع شده، در صفحهٔ شمارش موجودی با واردکردن مقدار باقیمانده روی قفسه از موجودی کسر میشود. آدرس قفسه‌ای را که موجودی ذخیره در آن است می‌توانید در نام یا دستهٔ کالا بنویسید. سایر صفحات برنامه در صفحهٔ امکانات آمده است.
پرسش‌های متداول
FIFO در یک جمله چیست؟
FIFO یعنی «اولین ورودی، اولین خروجی»: کالایی که زودتر وارد انبار یا قفسه شده زودتر فروخته یا مصرف میشود. در انبار و فروشگاه نظمی است که جلوی فراموش شدن و فاسد شدن کالای قدیمی روی قفسه را می‌گیرد؛ در حسابداری روشی برای ارزشگذاری موجودی است که در آن بهای کالای فروختهشده بر اساس قدیمیترین قیمت خرید محاسبه میشود.
FIFO مخفف چیست؟
FIFO مخفف عبارت انگلیسی «First In, First Out» است و یعنی «اولین ورودی، اولین خروجی». عکس آن LIFO است: «Last In, First Out»، یعنی آخرین ورودی، اولین خروجی.
تفاوت FIFO و FEFO چیست؟
FIFO به ترتیب ورود نگاه میکند و FEFO (First Expired, First Out) به تاریخ انقضا. اگر محمولهها همیشه با عمر مفید یکسان برسند، نتیجه یکی است. اگر ممکن است محمولهٔ بعدی تاریخ کوتاهتری داشته باشد — که در مواد غذایی و دارو زیاد پیش میآید — FEFO اجرا میشود و کالایی که تاریخش نزدیکتر است اول خارج میشود.
بهای تمامشده به روش FIFO چگونه محاسبه میشود؟
مقدار فروختهشده از قدیمیترین خرید شروع میشود و به ترتیب خرید کسر میگردد و هر بخش در قیمت خرید خودش ضرب میشود. مثلاً اگر 100 عدد با 10 TL و سپس 100 عدد با 12 TL خریده شده و 150 عدد فروخته شده باشد، بهای کالای فروختهشده 100 × 10 + 50 × 12 = 1.600 TL و ارزش 50 عدد باقیمانده 50 × 12 = 600 TL میشود.
FIFO در آشپزخانه و رستوران چگونه اجرا میشود؟
روی هر مادهای که میرسد یا آماده میشود تاریخ نوشته میشود، ماده تازه در یخچال پشت ماده قدیمی گذاشته میشود و مصرف همیشه از ظرف جلویی انجام میشود. روی مواد بازشده تاریخ باز شدن هم نوشته میشود؛ اینکه هر ماده تا چه مدت نگهداری شود، در طرح ایمنی غذایی کسبوکار مشخص میشود.
آیا اجرای FIFO اجباری است؟
بهعنوان چیدمان قفسه الزام عمومی وجود ندارد؛ ولی سیستمهای ایمنی غذایی در کسبوکارهای غذایی معمولاً چرخش کالا را میخواهند. اینکه در ثبتهای مالی کدام روش ارزشگذاری موجودی به کار رود، به مقررات مالیاتی بستگی دارد؛ این را با حسابدار خود تعیین کنید.
آیا Ofisx ردیابی FIFO دارد؟
در Ofisx فیلد محموله یا تاریخ انقضا وجود ندارد؛ به همین دلیل FIFO در برنامه نیست و نظمی است که روی قفسه اجرا میشود. برنامه مقدار موجودی هر کالا، خریدها، فروش‌ها و شمارش را نگه می‌دارد؛ کالای تاریخ‌گذشته‌ای که از فروش جمع شده، در صفحهٔ شمارش موجودی با واردکردن مقدار باقیمانده روی قفسه از موجودی کسر میشود.
آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-04
خرید، فروش و شمارش در برنامه
چیدمان قفسه با شما، مقدار موجودی در برنامه: کالای واردشده و خارج‌شده همان لحظه که اسکن شد ثبت شود.
بدون انتظار برای روز انبارگردانی بدانید چه چیزی روی قفسه مانده است
یک حساب رایگان باز کنید؛ خرید و فروش را با بارکد ثبت کنید تا موجودی هر کالا با هر تراکنش به‌روز شود.