İnventar idarəetməsi nədir?

Artıq stok da, çatışmayan stok da pula başa gəlir: biri rəfdə gözləyən nağd pul, digəri əldən çıxan satışdır. İnventar idarəetməsi bu ikisi arasında tarazlığı təxminlə deyil, hər məhsul üçün eyni hesablama ilə qurmaqdır.

Bu səhifə ticarət malı stokundan bəhs edir. İnformasiya texnologiyalarında “İT inventar idarəetməsi” adlanan iş (kompüter, proqram lisenziyası kimi aktivlərin uçotu) ayrı mövzudur.

İnventar idarəetməsinin cavablandırdığı dörd sual

Anbar idarəetməsindən fərqi

İki termin tez-tez qarışdırılır, çünki ikisi də eyni stokla məşğul olur. Fərq hansı suala cavab verməsindədir: inventar idarəetməsi “nə qədər, nəyi, nə vaxt” qərarını verir; anbar idarəetməsi isə həmin malın qəbul edilməsini, rəfə yerləşməsini, yığılıb göndərilməsini həyata keçirir.

Anbar tərəfini — mal qəbulundan göndərişə qədər dörd prosesi — anbar idarəetməsi nədir bələdçisində izah etdik; rəflərin düzəni üçün isə rəf ünvanlama. “Anbar inventar idarəetməsi” deyə axtarılan şey çox vaxt ikisinin birlikdə qurulmasıdır: düzgün rəf düzəni olmadan qeyd tutmur, düzgün qeyd olmadan inventar qərarı verilə bilməz.

Beş addımda inventar idarəetməsi

1. Əvvəlcə qeydin düzgün olduğundan əmin olun

İnventar qərarları sistemdəki miqdar üzərindən verilir; o miqdar rəfdəkinə uyğun gəlmirsə, hər qərar yanlış rəqəmə söykənir. İlk iş sayım aparıb stok dəqiqlik əmsalını çıxarmaqdır: fərqsiz çıxan məhsul çeşidi ÷ sayılan məhsul çeşidi. Əmsal aşağıdırsa, sifariş həddi və ya ABC sinfi barədə danışmazdan əvvəl uçot qaydasını düzəldin. Sayımın addımları anbar sayımı necə aparılır bələdçisindədir.

2. Məhsulları ABC təhlili ilə üç qrupa ayırın

Hər məhsul eyni diqqətə layiq deyil. Hər məhsulun illik istehlak dəyərini tapın: illik satılan say × vahid alış maya dəyəri. Siyahını bu dəyərə görə böyükdən kiçiyə sıralayın və hər sətrin kumulyativ payını hesablayın. Geniş istifadə olunan hədlərlə ümumi dəyərin ilk 80%-ni daşıyan məhsullar A, sonrakı 15%-i B, qalan 5%-i C qrupudur. A qrupu adətən məhsul çeşidinin kiçik hissəsidir, amma pulu o daşıyır; diqqətinizi əvvəlcə ona yönəldin. Aşağıda nümunə cədvəl var.

3. Hər məhsul üçün nə vaxt sifariş verəcəyinizi müəyyən edin

Sifariş vaxtını yenidən sifariş nöqtəsi, yəni kritik stok səviyyəsi müəyyən edir: stok bu miqdara endikdə sifariş verilir. Qısa düsturu gündəlik orta satış × təchizat müddəti × 1,2-dir; sondakı pay ehtiyat stokudur. Düsturun addım-addım hesablanması kritik stok səviyyəsi nədir bələdçisindədir. ABC burada işə yarayır: A qrupunda səviyyəni məhsul-məhsul hesablayıb tez-tez nəzərdən keçirin, C qrupunda məhsul qrupuna ümumi qayda qoymaq kifayətdir.

4. Nə qədər sifariş verəcəyinizi satış sürətinə görə təyin edin

Sifariş miqdarı növbəti sifarişə qədər satacağınız qədər olmalıdır: gündəlik orta satış × iki sifariş arasındakı gün sayı. Təchizatçının qutu ədədi və ya “çox alana endirim” təklifi bu hesabı pozmamalıdır: ayda 3 ədəd satılan məhsuldan 48-lik qutu almaq bir illik stok deməkdir və rəfdə aylarla gözləyən malın ən çox rast gəlinən mənbəyidir. Dəyəri yüksək A məhsullarında tez-tez və kiçik sifariş bağlanan pulu azaldır; dəyəri aşağı C məhsullarında nadir və toplu sifariş əməkdən qənaət etdirir.

5. Nəticəni dörd göstərici ilə izləyin

Qərarların işə yarayıb-yaramadığını dörd göstərici deyir: stok dövriyyə sürəti (stoka bağlanan pul nə sürətlə dövr edir), ölü stok əmsalı (nə qədər pul heç dövr etmir), stoksuz qalma sayı (tələb gələndə neçə dəfə rəf boş idi) və stok dəqiqlik əmsalı (qeydə nə qədər etibar edə bilərsiniz). Hesablamalar stok dövriyyə sürəti və ölü stok bələdçilərindədir. Dövriyyə düşürsə və ölü stok artırsa, sifariş miqdarları böyükdür; stoksuz qalma artırsa, sifariş nöqtələri aşağıdır. Dördünü hər rüb eyni gün ölçüb qeyd edin.

ABC təhlili nümunəsi

Avtomobil ehtiyat hissələri mağazasının altı məhsulluq nümunə siyahısı. Rəqəmlər metodu göstərmək üçün seçilib:

Cədvəldəki dərs budur: ən çox say satılan məhsul (mühərrik yağından sonra fara lampası, 1.000 ədəd) B qrupunda qaldı, çünki vahid dəyəri aşağıdır. ABC say ilə deyil, pulla sıralayır. Altı məhsuldan ikisi ümumi dəyərin 78%-ni daşıyır; sifariş nöqtəsini məhsul-məhsul hesablamağa və sayımda əvvəlcə saymağa bu ikisindən başlanır. Eyni təsnifat rəfdə də istifadə olunur: A məhsulları qapıya yaxın xanalara qoyulur — rəf ünvanlama bələdçisində yerləşdirmə qaydalarını izah etdik.

Stok qiymətləndirmə metodları: FIFO, çəkili orta, LIFO

Eyni məhsulu fərqli qiymətlərə aldıqda satılan malın maya dəyərini hansı qiymətlə hesablayacağınızı qiymətləndirmə metodu müəyyən edir. Bu seçim dövriyyə sürəti və mənfəət hesablamasının nəticəsinə təsir edir:

FIFO-nun fiziki mənası da var: rəfə əvvəl qoyulan mal əvvəl satılır. Son istifadə tarixi olan məhsulda bu, köhnə partiyanı önə qoymaq deməkdir və itkini azaldan ən sadə vərdişdir; rəfdə necə tətbiq olunacağını, FEFO ilə fərqi və rəqəmsal maya dəyəri nümunəsini FIFO nədir bələdçisində izah etdik. Maliyyə uçotunda hansı metodun istifadə olunacağı vergi qanunvericiliyindən asılıdır; bunu mühasibinizlə müəyyən edin. İnventar qərarları üçün vacib olan əmsalları müqayisə edərkən hər dövr eyni metoddan istifadə etməkdir.

İnventar idarəetmə proqramı nə edir, nə etmir?

Proqram qərar vermir, qərarın söykəndiyi məlumatı toplayır və həddi xatırladır. Ofisx-də hər məhsula minimum səviyyə təyin edirsiniz; stok bunun altına endikdə kritik stok bildirişi gəlir. Sayım ekranında sistem miqdarı ilə sayılan miqdar yan-yana durur və fərq hesablanır. Satışlar qeydə alındıqca tarix aralıqlı “Ən çox satılan məhsullar” hesabatı və məhsul hərəkət tarixçəsi toplanır. Proqramda ayrıca ABC təhlili ekranı yoxdur: məhsul siyahısını Excel-ə ixrac edib yuxarıdakı cədvəli özünüz qurursunuz. Anbarda telefonla işləmək üçün mobil və veb versiyalar eyni məlumatı bölüşür.

Proqramsız başlamaq istəsəniz, hesablamaların hamısı əllə də aparıla bilər: kritik stok, ehtiyat stoku və stok dövriyyə sürəti üçün pulsuz kalkulyatorlar, uçot üçün stok uçotu Excel şablonu hazırdır.

Tez-tez verilən suallar

Son yenilənmə: 22 sentyabr 2026

Qərarı siz verin, izləməni proqram etsin

Pulsuz hesab açın, Excel siyahınızı idxal edin və A qrupundakı məhsullara minimum səviyyələrini təyin etməklə başlayın.