Инвентарды басқару дегеніміз не?
Инвентарды басқару — кәсіпорынның қай тауардан қанша қор ұстайтынын, қашан және қанша тапсырыс беретінін шешіп, осы шешімдердің нәтижесін өлшеу жұмысы. Мақсаты — қорсыз қалмай, сөреде мүмкіндігінше аз ақша байлау. Басты құралдары: ABC талдауы (нені), қайта тапсырыс нүктесі және сақтандыру қоры (қашан), тапсырыс көлемі (қанша) және қор айналымы, өтпейтін қор үлесі мен санау дәлдігі (нәтиже жақсы ма).
Артық қор да, жетпейтін қор да ақшаға түседі: бірі — сөреде күтіп жатқан қолма-қол ақша, екіншісі — қолдан шығып кеткен сатылым. Инвентарды басқару осы екеуінің арасындағы теңгерімді болжаммен емес, әр тауар үшін бірдей есеппен орнатады.
Бұл бет сауда тауарының қорын сипаттайды. Ақпараттық технологиялардағы «АТ инвентарын басқару» деп аталатын жұмыс (компьютер, бағдарламалық лицензия сияқты активтерді тіркеу) бөлек тақырып.
Инвентарды басқару жауап беретін төрт сұрақ
| Сұрақ | Құрал | Мәліметі |
|---|---|---|
| Қай тауарға қанша назар аудару керек? | ABC талдауы | Осы бетте, төменде |
| Қашан тапсырыс беру керек? | Қайта тапсырыс нүктесі (критикалық қор) және сақтандыру қоры | Критикалық қор деңгейі дегеніміз не |
| Қанша тапсырыс беру керек? | Сатылым жылдамдығына қарай тапсырыс көлемі | Осы бетте, 4-қадам |
| Шешімдер нәтиже беріп жатыр ма? | Қор айналымы, өтпейтін қор үлесі, санау дәлдігі | Қор айналымы, өтпейтін қор, қойма санағы |
Қойманы басқарудан айырмашылығы
Екі термин жиі шатастырылады, себебі екеуі де бір қормен айналысады. Айырмашылық — олардың қандай сұраққа жауап беретінінде: инвентарды басқару «қанша, нені, қашан» деген шешімді қабылдайды; қойманы басқару сол тауарды қабылдауды, сөреге орналастыруды, жинап жөнелтуді жүргізеді.
| Тақырып | Инвентарды басқару | Қойманы басқару |
|---|---|---|
| Жауап беретін сұрағы | Нені, қанша, қашан қорға алуым керек? | Тауар қалай кіреді, қайда тұрады, қалай шығады? |
| Шешімнің түрі | Сатып алу және ақша шешімі | Сөре және процесс жұмысы |
| Басты құралдары | ABC талдауы, тапсырыс нүктесі, сақтандыру қоры, тапсырыс көлемі | Тауар қабылдау, сөре мекенжайын беру, жинау-жөнелту, санау |
| Қате болғанда | Сөреде күтіп жатқан ақша немесе қолдан шығып кеткен сатылым | Табылмаған тауар, қате жөнелтім, санау айырмасы |
Қойма жағын — тауар қабылдаудан жөнелтуге дейінгі төрт процесті — қойманы басқару дегеніміз не нұсқаулығында түсіндірдік; сөрелердің реті үшін сөре мекенжайын беру. «Қойма инвентарын басқару» деп іздейтін нәрсе көбіне екеуінің бірге құрылуы: дұрыс сөре тәртібінсіз жазба жүрмейді, дұрыс жазбасыз инвентар шешімін қабылдау мүмкін емес.
Инвентарды басқарудың бес қадамы
1. Алдымен жазбаның дұрыс екеніне көз жеткізіңіз
Инвентар шешімдері жүйедегі көлем бойынша қабылданады; ол көлем сөредегімен сәйкес келмесе, әрбір шешім қате санға сүйенеді. Бірінші іс — санақ жүргізіп, қор дәлдігінің коэффициентін шығару: айырмасыз шыққан тауар түрі ÷ саналған тауар түрі. Коэффициент төмен болса, тапсырыс шегі немесе ABC сыныбы туралы сөйлемей тұрып, есеп тәртібін түзетіңіз. Санаудың қадамдары қойма санағын қалай жүргізу керек нұсқаулығында.
2. Тауарларды ABC талдауымен үш топқа бөліңіз
Әр тауар бірдей назарға лайық емес. Әр тауардың жылдық тұтыну құнын табыңыз: жылына сатылған дана × бірлік сатып алу өзіндік құны. Тізімді осы құн бойынша үлкеннен кішіге қарай сұрыптап, әр жолдың жинақталған үлесін есептеңіз. Жиі қолданылатын шектермен жалпы құнның алғашқы 80%-ын құрайтын тауарлар — A, келесі 15%-ы — B, қалған 5%-ы — C тобы. A тобы әдетте тауар түрлерінің аз ғана бөлігі, бірақ ақшаны сол көтереді; назарыңызды алдымен соған аударыңыз. Төменде үлгі кесте бар.
3. Әр тауар үшін қашан тапсырыс беретініңізді анықтаңыз
Тапсырыс уақытын қайта тапсырыс нүктесі, яғни критикалық қор деңгейі белгілейді: қор осы көлемге түскенде тапсырыс беріледі. Қысқа формуласы — орташа күндік сатылым × жеткізу мерзімі × 1,2; соңғы үлес — сақтандыру қоры. Формуланың қадамдық есебі критикалық қор деңгейі дегеніміз не нұсқаулығында. ABC мұнда пайдалы: A тобында деңгейді тауар-тауарға есептеп, жиі қайта қарап тұрыңыз, C тобында тауар тобына ортақ ереже қою жеткілікті.
4. Қанша тапсырыс беретініңізді сатылым жылдамдығына қарай белгілеңіз
Тапсырыс көлемі келесі тапсырысқа дейін сататыныңыздай болуы керек: орташа күндік сатылым × екі тапсырыс арасындағы күн саны. Жеткізушінің қораптағы дана саны немесе «көп алғанға жеңілдік» ұсынысы бұл есепті бұзбауы тиіс: айына 3 дана сатылатын тауардан 48-дік қорап алу — бір жылдық қор деген сөз, ал бұл сөреде айлап жатқан тауардың ең жиі көзі. Құны жоғары A тауарларында жиі және шағын тапсырыс байланған ақшаны азайтады; құны төмен C тауарларында сирек және көтерме тапсырыс еңбекті үнемдейді.
5. Нәтижені төрт өлшеммен қадағалаңыз
Шешімдердің пайдасы бар-жоғын төрт көрсеткіш көрсетеді: қор айналымы (қорға байланған ақша қаншалықты тез айналады), өтпейтін қор үлесі (қанша ақша мүлде айналмайды), қорсыз қалу саны (сұраныс түскенде сөре неше рет бос болды) және қор дәлдігінің коэффициенті (жазбаға қаншалықты сенуге болады). Есептері қор айналымы және өтпейтін қор нұсқаулықтарында. Айналым төмендеп, өтпейтін қор артса, тапсырыс көлемдері үлкен; қорсыз қалу артса, тапсырыс нүктелері төмен. Төртеуін әр тоқсанда бір күні өлшеп, жазып қойыңыз.
ABC талдауының мысалы
Көлік қосалқы бөлшектері дүкенінің алты тауарлық үлгі тізімі. Сандар әдісті көрсету үшін таңдалды:
| Тауар | Жылдық сатылым | Бірлік өзіндік құны | Жылдық құны | Үлесі | Жинақталған | Сынып |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Қозғалтқыш майы 4 L | 1.200 дана | 400 ₺ | 480.000 ₺ | %48 | %48 | A |
| Тежегіш колодкалары | 500 дана | 600 ₺ | 300.000 ₺ | %30 | %78 | A |
| Әйнек тазалағыш щеткасы | 600 дана | 150 ₺ | 90.000 ₺ | %9 | %87 | B |
| Фара шамы | 1.000 дана | 60 ₺ | 60.000 ₺ | %6 | %93 | B |
| Сақтандырғыш жиынтығы | 800 дана | 50 ₺ | 40.000 ₺ | %4 | %97 | C |
| Тығыздағыш төсем | 150 дана | 200 ₺ | 30.000 ₺ | %3 | %100 | C |
Кестедегі сабақ мынау: ең көп дана сатылған тауар (қозғалтқыш майынан кейін фара шамы, 1.000 дана) B тобында қалды, себебі оның бірлік құны төмен. ABC данамен емес, ақшамен сұрыптайды. Алты тауардың екеуі жалпы құнның 78%-ын құрайды; тапсырыс нүктесін тауар-тауарға есептеуге және санауда алдымен санауға осы екеуінен бастайды. Дәл сол сыныптау сөреде де қолданылады: A тауарлары есікке жақын ұяшықтарға қойылады — сөре мекенжайын беру нұсқаулығында орналастыру ережелерін түсіндірдік.
Қорды бағалау әдістері: FIFO, орташа өлшенген, LIFO
Бір тауарды әртүрлі бағамен сатып алғанда, сатылған тауардың өзіндік құнын қай баға бойынша есептейтініңізді бағалау әдісі анықтайды. Бұл таңдау айналым мен пайда есебінің нәтижесіне әсер етеді:
| Әдіс | Сатылған тауардың өзіндік құны | Бағалар өсіп жатқанда |
|---|---|---|
| FIFO (бірінші кірген бірінші шығады) | Ең ескі сатып алу бағасынан | Өзіндік құн төмен, пайда жоғары көрінеді; қолдағы қор ағымдағы бағаға жақын бағаланады |
| Орташа өлшенген | Әр сатып алудан кейін қайта есептелетін орташа бірлік өзіндік құннан | Баға ауытқуы жұмсарады, нәтиже екеуінің арасында қалады |
| LIFO (соңғы кірген бірінші шығады) | Ең жаңа сатып алу бағасынан | Өзіндік құн жоғары, пайда төмен көрінеді; қолдағы қор ескі бағамен қалады |
FIFO-ның физикалық мағынасы да бар: сөреге бұрын қойылған тауар бұрын сатылады. Жарамдылық мерзімі бар тауарда бұл ескі партияны алдыға қою деген сөз, ал бұл — жарамсыз шығынды азайтатын ең қарапайым әдет; сөреде қалай қолданылатынын, FEFO айырмашылығын және сандық өзіндік құн мысалын FIFO дегеніміз не нұсқаулығында түсіндірдік. Қаржылық есепте қай әдіс қолданылатыны салық заңнамасына байланысты; оны бухгалтеріңізбен анықтаңыз. Инвентарлық шешімдер үшін маңыздысы — коэффициенттерді салыстырғанда әр кезеңде бірдей әдісті қолдану.
Инвентарды басқару бағдарламасы не істейді, не істемейді?
Бағдарлама шешім қабылдамайды, шешім сүйенетін деректі жинап, шекті еске салады. Ofisx-те әр тауарға ең төмен деңгей анықтайсыз; қор одан төмен түскенде критикалық қор туралы хабарландыру келеді. Санау экранында жүйедегі көлем мен саналған көлем қатар тұрады және айырма есептеледі. Сатылымдар тіркелген сайын күн аралығы бар «Ең көп сатылатын тауарлар» есебі мен тауар қозғалысының тарихы жиналады. Бағдарламада бөлек ABC талдау экраны жоқ: тауар тізімін Excel-ге экспорттап, жоғарыдағы кестені өзіңіз құрасыз. Қоймада телефонмен жұмыс істеу үшін мобильді және веб нұсқалары бір деректі бөлісіп пайдаланады.
Бағдарламасыз бастағыңыз келсе, барлық есептеуді қолмен де жасауға болады: критикалық қор, сақтандыру қоры және қор айналымы үшін тегін есептегіштер бар, жазба жүргізу үшін қор есебінің Excel үлгісі дайын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Инвентарды басқару мен қорды басқару бірдей нәрсе ме?
Күнделікті қолданыста — иә: екеуі де қай тауардан қанша ұстау керектігін шешуді және нәтижені қадағалауды білдіреді. «Инвентар» сөзінің бухгалтерияда екінші мағынасы бар: белгілі бір күнге қолда бар тауарлар саналып, бағаланатын тізім (инвентарлық санақ, инвентарлық кітап). Инвентарды басқару — осы тізімді үнемі дұрыс және теңгерімді ұстау.
Инвентарды басқару мен қойманы басқарудың айырмашылығы неде?
Инвентарды басқару нені, қанша және қашан қорға алу керектігін шешеді; қойманы басқару сол қордың физикалық түрде қалай қабылданатынын, қайда қойылатынын, қалай жиналып жөнелтілетінін жүргізеді. Біріншісі — сатып алу және ақша шешімі, екіншісі — сөре және процесс жұмысы. Қойма процестері үшін қойманы басқару дегеніміз не нұсқаулығына қараңыз.
ABC талдауы қалай жасалады?
Әр тауардың жылдық сатылған данасын бірлік сатып алу өзіндік құнына көбейтіп, тізімді осы құн бойынша үлкеннен кішіге қарай сұрыптаңыз да, әр жолдың жинақталған үлесін есептеңіз. Жалпы құнның алғашқы 80%-ына кіретін тауарлар A, келесі 15%-ы B, қалғаны C болып сыныпталады. Бұл шектер ереже емес, дәстүр; маңыздысы — әр кезеңде бірдей шекті қолдану. Сатылым жылдамдығы өзгерген сайын сыныптар да өзгереді, сондықтан талдауды жылына кемінде бір рет жаңартыңыз.
Сақтандыру қоры қалай есептеледі?
Екі жол бар. Практикалық жолы — жеткізу мерзімі ішінде сатылатын көлемнің белгілі бір пайызын қосу: көп тауарда 20%, сұранысы тұрақсыз немесе жеткізушісі сенімсіз тауарда 30-50%. Нақтырақ жолы — ең нашар күнді орташадан шегереді: (ең жоғары күндік сатылым × ең ұзақ жеткізу мерзімі) − (орташа күндік сатылым × орташа жеткізу мерзімі). Екіншісін сақтандыру қорының есептегішімен жасай аласыз.
Инвентарды басқару үшін бағдарлама қажет пе?
Міндетті емес: шешімдердің бәрін Excel-де қабылдауға болады. Бағдарламаның айырмашылығы — деректі өздігінен жинауында: қор әр сатылымда азаяды, критикалық деңгейге түскен тауар туралы хабарландыру келеді, сатылым тарихы қолмен жинамай-ақ жинақталады. Бағдарлама шешімді сіздің орныңызға қабылдамайды; қай тауардан қанша ұстау керектігі бұрынғыдай осы беттегі есептеулер бойынша анықталады. Excel-ден қашан өту керектігін қойма қорын қалай жүргізу керек нұсқаулығында түсіндірдік.
Инвентарды басқару бойынша PDF немесе дәріс конспектісі бар ма?
Бұл бет бағдарламаға тәуелсіз жазылған және дәріс конспектісі ретінде қолдануға болады: браузердің Басып шығару мәзірінен «PDF ретінде сақтау» дегенді таңдап жүктей аласыз. Қамтитын тақырыптары: ABC талдауы, қайта тапсырыс нүктесі, сақтандыру қоры, тапсырыс көлемі, қор айналымы, өтпейтін қор, санау дәлдігі және қорды бағалау әдістері (FIFO, орташа өлшенген, LIFO).
Соңғы жаңарту:
Критикалық қор, санау және сатылым есебі қолданбада
Инвентар шешімдері сүйенетін дерек әр сатылымда және әр санауда өздігінен жиналады.
Шешімді өзіңіз қабылдаңыз, қадағалауды бағдарлама жасасын
Тегін тіркелгі ашыңыз, Excel тізіміңізді импорттаңыз және A тобындағы тауарларға ең төмен деңгейлерін анықтаудан бастаңыз.